اخبار > گزارش نشست تخصصی «نگاهی به تاثیرات فرهنگ موسیقایی هند بر موسیقی ایران (قرون ۱۲ تا ۱۴ هجری قمری)»


در نشست «تاثیرات فرهنگ موسیقایی هند بر موسیقی ایران- از قرن 12 تا 14 ه.ق»، طرح و تبیین شد:

طنین ضرباهنگ سه قرن موسیقی شبه قاره در رنگ و لحن نواهای ایرانی

در نشست: «تاثیرات موسیقی هند بر موسیقی ایران از قرن 12 تا 14 هجری» پیوندهای موسیقایی دو حوزه عظیم تمدنی شرق، در امتداد سه قرن، تحلیل و ارزیابی شد.

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده هنردر این نشست که عصر سه شنبه بیست و یکم آذر به همت «گروه هنر شرق» این مجموعه، با حضور علاقه‌مندان در محل پژوهشکده برگزار شد، « بابک خضرائي» محقق، مدرس و صاحبنظر حوزه موسیقی ایرانی، مباحث خود را با موضوع تاثیرات موسیقی هند بر ایران به لحاظ ساز و شیوه اجرا و تحول بخشیدن به «نظام دستگاهی موسیقی ایرانی» به حاضران ارائه کرد.

عضو هیات علمی و مسئول شاخه موسیقی دانشنامه جهان اسلام، در ابتدای سخن، با بیان اینکه: فرهنگ موسیقایی ایران، بویژه در بخش «ساز»، فرهنگی بسیار مولد و صادر کننده بوده است به مصادیقی از تاثیرگذاریهای فراوان فرهنگ موسیقایی هند بر فرهنگ موسیقی ایرانی که درآنزمان، مبتنی بر «نظام موسیقی دستگاهی» بوده اشاره کرد و در ادامه، با ارائه توضیحاتی در خصوص سازها از جمله: «سی تار» که همان «سه تار» ایرانی بوده است، مشابهت عناصر این فرهنگ موسیقایی با همتای ایرانی خود را به لحاظ مرکب بودن و بسیط نبودن که در فرهنگ و ذائقه غذایی و در موسیقی و نقاشی و همه اجزای آن نمود دارد، بررسی کرد و یادآور شد: در دستگاههای ما هم همینگونه است و مثلا مثنوی با کرشمه، ساقی نامه، بسته نگار و... همراه است که در حکم گوشه های فرعی یک دستگاه هستند.

وی افزود: بنظر می رسد که تفکر «دستگاهی» در هند، اگر نگوییم بنیاد نهاده شد، اما به قطع و یقین بالیده و پرورده شده است.

وی آنگاه به گوشه های موسیقی ایرانی از قبیل: راگ، سیکی، رامکلی، ناسمری و راگنی ها اشاراتی نمود و همچمین توضیحاتی درباره راگ ها که در دستگاه ماهور و راست پنجگاه اجرا می شوند و نیز اصطلاح «رنگ-reng» که با رقص و راگ ملازم بوده ارائه کرد.

«سنتور» و نقش و اهمیت آن در انتقال این فرهنگ موسیقی نکته بعدی بود که این پژوهشگر موسیقی به آن پرداخت و گفت: سنتور که به شکل امروزی از قرن 13 وارد ایران شد، ساز کهنی است که خود، ریشه در تمدنهای غربی ایران دارد و در گستره ای وسیع از شمال هند تا آلبانی، به همان نام «سنتور» تلفظ می شود. وی خاطرنشان کرد: این ساز تا دوره افشاریه وارد ایران نشد و هیچگونه نشانی از این ساز تا قبل از این دوران نداریم. این ساز را ارمنیان اصفهان در دوره زند بکار می برند و احتمالا از طریق مرزهای غربی یا عثمانی وارد ایران شده باشد.

« بابک خضرائي» ادامه داد: ارمنی ها از گذشته، همواره پیشتاز در شناسایی و استقبال از صنایع و مهارتها و امکانات جدید بودند برای همین می بینید که اکثر ارمنی ها مکانیک هستند یا بیشتر پیانیست ها و ویولونیست های ما ارمنی هستند چون ارتباطشان با فرنگ بیشتر بود و اینها ریشه های تاریخی دارد که در انتقال ارتباطات و فن آوری جدید از طریق تعامل با ارمنی های عثمانی، همواره پیشگام و شروع کننده بودند.

سخنران این نشست، سپس به گزارشی از «رضاقلی میرزا» از ورود موسیقیدانان هندی به ایران در دوره افشاریه و سابقه تاریخی کهن تر آن که آوردن لولیان هندی به ایران توسط بهران گور استناد کرده و به طرح این پرسش پرداخت: آیا این «ارباب طرب» هندی، اولین آغازگران طرح نظام دستگاهی ایران هستند؟

وی در ادامه به واکاوی تاثیر «عروض هندی» و «شعر فارسی هندی» که خود تابع یک نظم عروضی متفاوت است بر عروض فارسی که مبتنی بر افاعیل عروضی فارسی است -از جمله در تصنیف «نرگس مست»- پرداخت و شباهتهای مضمونی این دو تظام عروضی و زبانی را برشمرد.

مصحح «جامع الالحان» عبدالقادر مراغی سخن خود را با این جمع بندی به انتها رساند که: یافتن ریشه های هویت ما بمنظور متحول ساختن و روزآمد کردن آن به ما کمک می کند. اینها سرفصلهایی برای مطالعه این تاثیر و تعامل است که قدمتی دیرینه تر هم دارد چنانکه در سخن حافظ می یابیم: «شکرشکن شوند همه طوطیان هند             زین قند پارسی که به بنگاله می رود». امتداد این تاثیر و تحول را می توان در مضمون ترانه های ما بررسی کرد که حتی در دوره بعد از مشروطه و نزد افراد انقلابی و تحول خواه چون ملک الشعرای بهار هم می بینیم که حاضر نیستند از این سنت دور شوند با اینکه آنهمه به مفاهیم سیاسی و اجتماعی تمرکز و تاکید دارند اما همیشه یک قسمت از تغزل را در کار خود داشته اند؛ تغزلی که به باور من از اساس با تغزل کلاسیک، متفاوت است.

پس از پایان سخن خضرائي، حاضران به طرح پرسشهای خود پرداختند.

 

گفتنی است پژوهشکده هنر، نشستهای تخصصی خود را با دعوت از صاحبنظران و استادان و با پرتو افکندن بر ابعاد گوناگون هنر شرق از نظریه و تاریخ تا حوزه های تحلیلی و پژوهشی با حضور شما علاقه‌مندان ادامه خواهد داد.


خروج