اخبار > گزارش نشست «نویافته‌های هنر مانوی در چین (کیهان‌نگاره)»


سلسله نشست‌های «هنر و آموزه های شرقی»، نخستین نشست خود را برگزار کرد:

پژوهشکده هنر، «نویافته های هنر مانوی در چین» را با حضور صاحبنظران به تحلیل و بررسی گذاشت

 

پژوهشکده هنر، نخستین حلقه از سلسله نشست های: «هنر و آموزه های شرقی» را به تحلیل و ارزیابی «نویافته های هنر مانوی» از زبان دو تن از صاحبنظران این حوزه اختصاص داد.

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده هنر- وابسته به فرهنگستان هنر- این نشست پژوهشی که عصر روز دوشنبه ۱۲شهریور با حضور و استقبال چشمگیر علاقمندان و‌پژوهشگران برگزار شد، با همت گروه هنر شرق پژوهشکده شکل گرفت و نخستین گام از سلسله نشست های «هنر و آموزه های شرقی» به شمار می رود.
در این نشست، دکتر محمد شکری فومشی؛ مدرس، عضو هیات علمی دانشگاه ادیان و مذاهب و‌نویسنده و پژوهشگر نام آشنای حوزه مطالعات متون مانوی، و خانم سونیا میرزایی؛ پژوهشگر ادبیات و اسناد و‌نسخ تاریخی، به تحلیل عناصر مفهومی- زیباشناختی کیهان نگاره هنر مانوی در چین پرداختند.
دکتر شکری فومشی در ابتدای سخن خود با بیان این نکته که: در ۱۲سال اخیر، انقلابی در یافته های حوزه میراث هنر و فرهنگ مانوی در چین رخ داده اظهار داشت: نویافته ها شامل عمارتها، ابنیه و اشیای آئینی مانوی، مجسمه های مانی و نقاشی های دیواری است.
در بخش مستندات و منابع مکتوب نیز، دستنویس هایی شامل ۵۲۰برگ کشف شده که در میان اینها ما تعداد ۱۰ابریشم نگاره داریم که شامل: نگاره سیاه و سفید، کیهان نگاره و سپنتانگاره و زادنگاره مانی است.
وی با این مقدمات به بحث پیرامون مطلب اصلی که «کیهان نگاره» مانوی است پرداخت که به گفته این پژوهشگر مطالعات مانی شناسی، طوماری است بلند و شامل ۹۰۰عنصر هنری که تا امروز شناسایی شده و بلحاظ ارزشهای تاریخی، استنادی و زیبایی شناختی و از حیث پر جزئیات بودن و در برگرفتن حداکثر عناصر و مفاهیم، در نوع خویش در تمامی جهان، یک اثر منحصر بفرد و بی نظیر محسوب می شود.
وی آنگاه به تحلیل مورد به مورد اجزا و عناصر این نگاره از منظر کیهان شناختی، عناصر معنوی-کلامی، ارزشهای هنری و.... پرداخت و یادآور شد: به نظر می رسد این طومارنگاره، بازنمایی چینی همانچیزی باشد که ما به عنوان: «ارژنگ» یا «ارتنگ» مانی می شناسیم. این کتاب در چین کاملا شناخته شده بوده و کهن ترین سند که از آن سراغ داریم متنی چینی است به نام: «بودای روشنی؛ چکیده مفاهیم و آموزه های مانی» که از کتابی به نام: «نگاره ۲بن(نیک و شر)» سخن می گوید.
این مدرس و پژوهشگر هنر مانوی آنگاه با بیان عناصر و انگاره های کیهان شناختی این نگاره که در آن، ۱۰آسمان مطبق و ۸زمین داریم، به تحلیل و تفسیر نگاره های آن پرداخت که به گفته وی: تماما اسطوره آفرینش مانوی را در یک کلیت، بازنمایی می کنند و برای فهم عناصر اسطوره ای این ابریشم نگاره، باید از پیش، عناصر اسطوره آفرینش و رستاخیز در اندیشه مانوی را دانست و شناخت و هرگونه بررسی و تحلیلی بدون این پشتوانه، بی نتیجه و بی اثر خواهد بود و ضرورت دارد که از قبل با منابع اصیل تحقیقاتی مانویت آشنا باشیم.
دکتر شکری فومشی در بخش دیگر سخنان خود، به تبیین اسطوره آفرینش مانوی پرداخت و گفت: در این افق کیهان شناختی، کیهان در اختیار دو نیروی از ازل جدا از هم بوده است: «خیر» و «شر»؛ خیر در تفکر مانوی، «پدر» نامیده می شده و پدر روشنی و زروان، که همسری دارد بنام «مادر زندگی» و جایگاه اینان در «عرش اعلا» یا «بهشت برین» است؛ در جایی به نام: «شخینا» که مقام امن و آرامش مطلق است. پدر، در جنگ با اهریمن و ظلمت که در جنوب است، پسرش را می فرستد که «انسان قدیم» است و «کریستوس» نام دارد.
کریستوس، ۵فرزند دارد که بعد از او، ایزد دیگری به نام: «روح زنده» فرستاده می شود. 
سخنران نشست در ادامه توضیحات خود خاطرنشان کرد: مانویان این دنیا را ذاتا پلید و ساخته شده از خون، گوشت و پوست دیوها می دانند.
دراین هنگام نوبت به دومین سخنران نشست، خانم سونیا میرزایی رسید که به سوابق پژوهشهای صورت گرفته در حوزه مطالعاتی «میراث مانویت» اشاره نمود و گفت: نخستین بار، یوتاکایوشیدا دانشمند ژاپنی در هفتمین کنفرانس مطالعات مانوی در دوبلین در سال ۲۰۰۹، این کیهان نگاره را کشف و شناسایی و معرفی کرد و آنچه توجه او را نخستین بار بخود جلب کرد، ۱۰آسمان و اجزای آن بود که در متون مانوی بارها به آن اشارت رفته است. سپس سوزانا گولاچی و جیسون بیدون در سال ۲۰۱۵،  تصویر کیهان نگاره را با 9 پرده دیگر با عنوان: مطالعاتی در نقاشی مانوی بازیافته از جنوب چین معرفی و نشر داده و به ابعاد پژوهش در این نگاره، وسعت و دامنه هایی تازه بخشیدند و به بازخوانی و تفسیر عناصر آن پرداختند که بسیاری از آنها تاکنون در حد فرضیه و احتمال مانده است.

این پژوهشگر مطالعات و متون مانوی در ادامه، ضمن گزارشی از اقدامات انجام شده در بررسی شخینای Aوتوسط این گروه از اشخاص دیگری که درباره پرده کیهان نگاره کار کرده اند سخن گفت. از جمله در سده ۱۳ میلادی که راهبی بودایی در کتاب خود: گزارش جامع  درباره بودا و دیگر بنیانگذاران به مروجان ایده ی «دو بن» اشاره می کند که درآن طی روایتی بومی، پی ریزی کیهان و زمین شرح داده می شود و شامل رویدادهای اسطوره ای آفرینش و رستاخیز است. بنابراین تصور می شود آن اثری که راهب بودایی ازآن یاد کرده همین پرده کیهانی باشد. 
وی افزود: عنصر دیگری که احتمال می دهیم این اثر در دوره (مینگ) خلق شده باشد این است که در سمت چپ تصویر، مانی و ایزدان بر روی ابر نشسته اند و 4 نفر بر ابرهای سرخ که تقسیم بندی مردم چین در دوره (هان) را بازتاب می دهد: دانشمندان، کشاورزان، صنعتگران، بازرگانان، که در دوره های بعد به طبقات دیگری نیز توسعه یافت: صاحب منصبان، سربازان، طبیبان و دانشمندان، غیبگویان، بازرگانان، راهبان.
وی سپس به تحلیل عناصر بصری نگاره ها در طومارنگاره ی مورد بررسی در این نشست پرداخت و به عناصری از جمله: ردای مانی، سفر کیهانی از تاریکی به عالم بالا، نور و عرش اعلا و.... اشاره کرد و گفت: این اثر بزرگ، بالغ بر ۹۰۰نقشمایه دارد و شامل نقوش گیاهی، جانوری، انسانی، عمارات و ابنیه و شرح معراجهای روحانی ایزدان و فرشتگان همراه و ملازم آنهاست.
خانم میرزایی در بخش دیگر گفتار خود با تحلیل هشت لایه زمین بر اساس دو‌محور: ۱- ۴لایه زیر زمین و ۴لایه زبرین و ۲- بر اساس موقعیت ۲فرزند مهرایزد: شهریار شکوه و اطلس، به تشریح دو‌گونه متفاوت در تقسیم، تفسیر و تطابق عناصر نگاره ها بر اساس بن مایه های اساطیری مانوی و بیان فرضیه ها و احتمالات پرداخت.
وی با ذکر اینکه: در لایه ششم ۱۲در وجود دارد و ۴فرشته در لایه هشتم قرار دارند، به مواردی چون ۴دروازه و‌کوه سومر، ۳۲شهر بر درخت زندگی و ۴فرشته زانو زده، اهمیت بی نهایت درخت زندگی در دین مانوی که ۳ساقه دارد، عالم جو؛ که میان لایه های زمین و افلاک قرار گرفته و هشتمین اورنگ برآن برپا شده و داور دادگر، دادار داور همه آدمیان بر فراز آن جلوس کرده است، مارها؛ که نماد اهریمن و مظهر پلیدی هستند و مار ۶سر در نگاره که می کوشند در این دنیا انسانها را در کام خود درکشند و ببلعند، هشتمین حضور مانی در مقام یک زائر روحانی در کهکشان و عالم جو، ظهور دائوئیسم، خدایان تندر، نشانه ها و آثار و نتایج نفوذ هنر بودایی با ترسیم ۶دست بودن مانی، ده فلک، چرخ گردان منطقه البروج با دو فرشته مذکر و مونث، رهایی پاره های نور از میان بقایای بدن دیوان یا جریان پالایش و.... اشاراتی نمود و در خصوص هریک، توضیحاتی ارائه داد.
دراینجا دکتر شکری فومشی نخستین سخنران نشست هنر و آموزه های شرقی در واپسین بخش سخنان خود با بیان اینکه: خورشید و ماه از آن جهت که وسیله انتقال ارواح از این عالمند به شکل گردونه یا کشتی تجسم یافته اند به مبحث ۱۲نور به صورت انسان با تقسیم ۶تن در سمت راست و ۶تن در سمت چپ رسید که تبارشان به ۱۲ائون در یونان باستان می رسد و ۱۲شهریاری هستند که یار و دستیار خدای اصلی اند با نشان هاله های نور.
۴شخصیت نشسته بر مسند نیلوفرین بر اساس کفالیون یکم محتمل است: زرتشت، مسیح، بودا و مانی باشند و آخرین و درعین حال مهمترین بخش پرده ما در قسمت فوقانی: «شخیناه» یا: تختگاه عرش اعلای خداوندی است. جایگاه پدر مهین و بزرگ که در بالاترین قسمت استقرار یافته است. ۱۲ایزد بی نیاز بزرگی در دسته های ۳تایی که خداوند مطابق تصویر خود، آنها را خلق کرده است: ۵اندام و ۵صفت انتزاعی پدر بزرگی ها: خرد، هوش، ادراک، فکر، بینش.
پایان بخش و جمع بندی این گفتار، تحلیل و شرح این پنج صفت توسط سخنران نشست بود.
گفتنی است در انتهای گفتار دکتر محمد شکری فومشی، حاضران به طرح پرسشهای خود پرداختند که سخنران به این پرسشها پاسخ گفت.
پژوهشکده هنر، سلسله نشستهای پژوهشی «هنر و آموزه های شرقی» را با حضور صاحبنظران، استادان و پژوهشگران حوزه های مطالعات هنرپژوهی شرق و عموم علاقمندان مباحث تخصصی و نظری هنر، ادامه خواهد داد.

 


خروج