پژوهشکده هنر فرهنگستان هنر مجموعه‌مقالات همایش ملی «نظریه‌های تاریخ‌نگاری و هنر ایران» را منتشر کرد. این مجموعه دربرگیرنده شش مقاله پژوهشی در زمینه تاریخ‌نگاری هنر ایران و موضوعاتی همچون تذکره‌نگاری، متون تاریخی دوره‌های تیموری و صفوی، تاریخ اجتماعی هنر، تاریخ فرهنگی و روش‌های مطالعه منابع تاریخی هنر است.

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده هنر، انتشارات این پژوهشکده مجموعه‌مقالات همایش ملی «نظریه‌های تاریخ‌نگاری و هنر ایران» را که در مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC)  نیز ثبت شده، با هدف طرح و بررسی مباحث نظری و روش‌شناختی مرتبط با تاریخ‌نگاری هنر ایران منتشر کرده است.

در این مجموعه مقالات، موضوعاتی ازجمله روش‌های تاریخ‌نگاری هنر در ایران، تذکره‌نگاری، بررسی متون تاریخی، مطالعه هنر در پیوند با زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی و همچنین برخی رویکردهای نظری معاصر مورد توجه قرار گرفته است.

دکتر رضا افهمی، عضو گروه پژوهشی نظریه و نقد هنرِ پژوهشکده هنر و دبیر علمی همایش، در مقدمه این مجموعه به تحولات نظری و روش‌شناختی تاریخ و تاریخ هنر در دهه‌های اخیر پرداخته است. به نوشته او، در سنت کلاسیک تاریخ هنر، مطالعه آثار هنری عمدتاً بر تحلیل‌های فرمالیستی، بررسی تحولات سبکی و نقش هنرمندان برجسته استوار بود؛ اما از نیمه دوم قرن بیستم، با شکل‌گیری رویکردهای جدید در علوم انسانی، زمینه برای طرح پرسش‌های تازه درباره هنر و تاریخ آن فراهم شد. در این میان، رویکردهایی همچون تاریخ اجتماعی هنر و مطالعات فرهنگی، دامنه مطالعه هنر را از بررسی ویژگی‌های صوری آثار فراتر برده و زمینه‌های اجتماعی، تاریخی و سیاسی تولید و دریافت آثار هنری را نیز در کانون توجه قرار داده‌اند.

افهمی همچنین در مقدمه کتاب به نقش نظریه‌های پسااستعماری در بازنگری روایت‌های تاریخ هنر اشاره کرده و نقد روایت‌های اروپامحور و بررسی مناسبات مرکز و پیرامون در تولید دانش تاریخی را از مباحث مهم این حوزه دانسته است. در بخش دیگری از مقدمه، با اشاره به پیشینه تاریخ‌نگاری هنر در ایران آمده است که اگرچه تاریخ هنر به معنای امروزی آن در ایران سابقه‌ای متأخر دارد، اما در متون تاریخی، تذکره‌ها و روایت‌های ادبی و درباری، اطلاعات متنوعی درباره هنرمندان، آثار هنری و معماری و جایگاه اجتماعی هنر در دوره‌های مختلف تاریخی ثبت شده است. از این منظر، مطالعه انتقادی این منابع و بررسی روش‌هایی که از طریق آنها روایت‌های مربوط به هنر و هنرمندان شکل گرفته‌اند، می‌تواند بخشی از زمینه‌های نظری و روش‌شناختی پژوهش در تاریخ هنر ایران را روشن کند.

مجموعه مقالات «نظریه‌های تاریخ‌نگاری و هنر ایران» نیز با توجه به چنین زمینه‌ای، شماری از منابع، روایت‌ها و موضوعات مرتبط با تاریخ‌نگاری هنر ایران را از منظرهای متفاوت بررسی کرده است.

این کتاب شامل شش مقاله پژوهشی است:

۱. «پژوهشی در ارزش‌های تاریخ‌نگاری هنری جواهرالاخبار بوداق منشی قزوینی و تطبیق آن با گلستان هنر»، نوشته محمدباقر اشرفیان بناب؛

۲. «تذکره‌نگاری: رویکرد پروسوپوگرافیک به تاریخ‌نگاری هنر ایرانی»، نوشته امیرحسین حاتمی؛

۳. «سفال نیشابور به مثابه آیینه اجتماع؛ تحلیل نقش کشتی‌نشستگان از دریچه رویکرد بازتاب»، نوشته سرورخُراشادی وفروغ خراشادی؛

۴. «شیوه‌های تاریخ‌نگاری هنر در متون تاریخی تیموریان و صفویان»، نوشته حنیف رحیمی پردنجانی؛

۵. «نگاهی به روش و رویکرد نظری میرصدرالدین محمد قزوینی در رسالۀ علم موسیقی»، نوشته سهند سلطاندوست و امیرحسین داودوندی؛

۶. «تاریخ‌نگاری نقاشی انقلاب در کتاب دانشگاهی و نظریه تاریخ فرهنگی (موردپژوهی: کتاب کنکاشی در هنر معاصر ایران)» نوشته علیرضا کریمی.

این مقالات، موضوع تاریخ‌نگاری هنر ایران را از منظرهای متنوعی دنبال می‌کنند و در کنار بررسی منابع و متون تاریخی، به رویکردهای روش‌شناختی و نظری در مطالعه هنر نیز توجه دارند.

علاقه‌مندان می‌توانند برای تهیه کتاب به پژوهشکده هنر به نشانی خیابان ولی‌عصر، بالاتر از خیابان امام خمینی، نبش کوچه شهید حسن سخنور، پلاک ۲۹ مراجعه کنند یا با شماره ۹۲-۶۶۹۵۶۱۹۰ (داخلی۱۲۲)تماس بگیرند.